Bilgisayarda SES

BÖLÜM I
GİRİŞ
   Bu bölümde araştırmanın problemi açıklanarak; amacı, önemi, sayıltıları, sınırlılıkları ve bazı temel kavramların tanımlarına yer verilmiştir.

Problem
   Bilgisayar teknolojisiyle müziğe giriş 1960’lara kadar uzanır. Özellikle sesin sayısallaştırılması uzun yıllardır yapılabilmektedir. Ses oldukça az bilgi içerdiği programlandığı taktirde, en ilkel bilgisayarla bile çeşitli sesler çıkarabilmektedir. Ses dijitalleştikten sonra bilgisayar bunu bir veri olarak algılamaktadır. İlk başta bir denetim aracı kullanılan bilgisayarlar müziğin bizzat yapıldığı orkestra grubunun yerini almayı başardı. Önceleri orkestra denetlemesinde kullanılan bilgisayar, daha sonra müzik ve ses teknolojisinde büyük çığırlar açtı.
   Müziğin bilgisayar ortamındaki çalışmasının en önemli noktası, sesin frekanslardan oluşmasıdır. Analog bir sinyal basit sayılabilecek bir sistemle rahat dijitalize edilebilmektedir. Buna göre sesin kalitesi kullanılan bit sayısı ne kadar fazla olursa ses bilgisi de gerçeğe o kadar yakın (Doğal ses) olur: Bir kere bilgisayar ortamına giren bir ses yani frekans belli sayı değerleri ile rahatlıkla tanımlanabilmektedir. Ayrıca istediğimiz gibi kullanılabilir hale getirebiliriz.
   Elektronik Orglar ve Sythesizerler uzun zamandır zaten sayısallaştırılmıştı. Sesin kalitesinin artma isteği sistemin maliyetinin artmasına ve bu konuda rakip tanımayan şirketlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Özellikle Japonlar bu konuda oldukça iyi sonuçlar elde etmişler, hatta müzik yapabilen robotlar geliştirip bunları çeşitli fuarlarda sergilemişlerdi. Kullanılan sayısallaştırma (dijitalize) tekniklerinin birbirinden farklı olması sistemlerin birbirine bağlanmasında zorluğa neden olduğunda araştırmalar bir bakıma ortak bir dil sayılabilecek sistemlerin geliştirilmesi üzerinde yoğunlaştırılmıştır. Bu çalışmalarla müziğin bilgisayarlarla yapılabilmesi düşüncesi gelişmeye başlamıştır.
   Bunların arasında ilk olarak ortaya çıkan firma Atari 520 ST ve Atari 1040 ST 16MIDI ve 64 kanallı hem çok ucuz hem de CuBASE programı 5 yıl süreyle çok kullanışlı hale gelmiştir. İstendiğinde Mikroişlemci ve hafızasının büyüklüğüne göre kanal sayısı 256’ya kadar çıkarılabilir. Macintosh firmasının geliştirdiği, Sequenser performer programı ile CuBASE programı ile günümüze kadar düzenlemelerle kayda değer nitelikler kazanılmıştır. Uzun yıllar pek çok müzik otoritesi için Macintosh bazı sistemler kurmuş v egeliştirmiştir. Sistem 7 ile, 16 MIDI, 32 MIDI ve 256, 1000 kanal sayısını, Sound Blaster ve çeşitli kartlarla geliştirmiştir. Bunu AMIGA 1000 4 MIDI kanal AMIGA 500 daha ucuz ve MIDI kanal sayısı daha artırılarak 16 kanal, 64 MIDI kanala kadar artabilmektedir. Günümüzde bile evlerde kişisel bilgisayar olarak Ses düzeninde çalışılmaktadır. Bu bağlamda teknolojik yarıştan koptuğunu fark eden PC üreticileri bu açığı kapatabilmek için Modüller düzenleme sayılabilecek bir düzenleme ile ortaya çıkan sistemin de avantajlarından yararlanarak ses kartı adı verilen Sound Blaster ve MIDI (Arabirim) vb. özel ses ve müzik kartları takılarak geliştirmişlerdir. Bu ses kartlarının süreç içinde kopyalarının da yapılmasıyla PC’lerde olan bu eksiklik tamamen ortadan kaldırılmıştır. Ortak bir dilin oluşturulması ise programlama yoluyla çözümlenerek, pek çok farklı sistem istendiğinde bir bütün halinde çalıştırılabilecek hale getirilmiştir.
   Ortak bir dilden kastedilen veri saklanması sırasında kullanılacak standartların belirlenerek, dünya çapında uygulanmaya konulmasından başka bir şey değildir.
   Artık çok fazla ekipmana gerek duymadan, hatta geliştirilen programlar yardımı ile nota bile kullanılmadan beste tapmak ya da yapılmış bir besteyi notaya dökmek olası, teknolojideki gelişmeler dev ve karmaşık olarak bizleri büyülemiştir.
   Orkestraların seslendirdiği pek çok besteyi iyi bir bilgisayar destekli sistem aracılığı ile seslendirebilme şansı da veriyor.
   Pek çok kayıt stüdyosunun vazgeçilmez parçası haline gelen bilgisayar hem büyük kolaylık sağlamakta, hem de insan faktöründen kaynaklanan hataların en aza inmesine, dolayısıyla zaman kaybını en aza indirmeye yardımcı olmaktadır.
   Bir kere programlandıktan sonra şaşmaz bir doğrulukla istenilen her müzik çeşidi veya farkı seslendirebilen bu sistemler özellikle düzenleme ile uğraşan kişilerin en önemli yardımcısıdır.
   Bilgisayarla müzik yapılırken temel olarak üç farklı yol göz önüne alınmaktadır. Ya da bu yollar sistemler el verdiğince birleştirilerek kullanılmaktadır. 1. Yolda Ezgiyi oluşturan kısımlar parça parça sayısal hale (Dijitalize edilerek) getirilecek bilgisayar ortamına alınmakta burada ya “SAMPLE” (örnekleyici) adı verilen sistemle örneklendirilmekte. Ya da kanal kanal kaydedilerek daha sonra yazılım desteği ile tekrar düzenlenmektedir. Örneklenmiş sesler tekrar değerlendirilebilmekte ya da kaydedilmiş yada düzenlenmiş bir ses üzerinde değişiklik yapabilmek için kullanılmaktadır. Bu sistemin en önemli sorunlarından 1.si , elde edilen verinin genellikle çok fazla yer kaplaması; 2.si ise kullanılan teknolojiye bağlı olarak, sistemin sınırlarının dar olmasıdır. Bu da Ses Kartının kanal sayısı ne kadar fazla ise o kadar değişik ses ya da Enstrüman kullanılarak kayıt yapılabileceği anlamına gelmektedir. Bu sistemleri geliştirmeye başladığı durumları günümüzdekilerle karşılaştırdığımızda oldukça yetersiz kalmaktadır. Olumsuzlukların nedeni ile bu yol fazla tercih edilmektedir.
2.yol ise yazılım özelliğinden yararlanıp daha önceden kodlandırılmış ses örneklerini kullanarak müziğin tamamen sayısal olarak (dijital) oluşturacak şekilde yapılmaktadır. Bu bağlamda notalar kullanılmadan sadece istenen sesin fiziksel özellikleri değiştirilerek müzik yapılabilmektedir. Bu sistemin en önemli sakıncalarından biri ses üretmenin doğal olarak üretilen sesle karşılaştırıldığında çok zaman almasıdır. Çünkü sesin tüm fiziksel özelliklerini (frekans, genlik vb.) tek, tek ayarlanması ve belirlenmesi gerekmektedir. Sonuçta elde edilen veri az yer kaplasa bile zaman kaybı fazla olmaktadır.
Bir çok uygulama tarafından tercih edilen 3. Yol ise, yine yazılımın içinde hazır olarak örneklendirilmiş seslerin notalar kullanılarak doğrudan bilgisayar ekranına, belirlenmiş ve yazılımın el verdiği bir mantık çerçevesinde yazılması uygulamalıdır. Bu uygulamalar da ses kartının el verdiği kanal sayısı kadar farklı müzik aleti, kullanıcının yazdığı notaların belirlediği şekilde kullanılabilmektedir. Hatta bu yazılımların bir çoğunda Synthesizer ya da MIDI desteği olması sonucunda bilgisayar dışı bir ortamda da dinlenmesini ve analizi mümkün kılmaktadır.
   Günümüz sistemlerinin hemen hemen tamamı ortak bir temele dayanmaktadır. Buna göre belli bir sistemde hazırlanmış ve bilgisayar ağına aktarılmış bir veri, ağı aynı amaç için kullanılan herhangi bir kullanıcı tarafından değerlendirilebilmektedir. Aynı mantık Multimedya Müzik gibi özel uygulamalar için de geçerlidir. Gelecek için planlanan ortak bir veri kodlama sistemi ile tüm sistemleri birbirlerine kullanılabilecek ya da birinden yararlanabilecek hale getirmektedir. Böylece kullanıcı evinde bulunan sistemlerle bile rahatlıkla konusu ne olursa olsun verilere ulaşabilmektedir.
Dünyada ve Ülkemizde ciddi profesyonel anlamda veya amatör olarak bilgisayarla müzik yapan kişilerin artması, yeni müzik akımlarının da ortaya çıkmasına da yol açmaktadır.
Bilgisayarla yapılan müzik tüm kolaylıklarının yanında, yanlışlık payının neredeyse sıfır olması da bizleri çok mutlu etmektedir. Böylece bizleri müzikte yeni ufuklara götürerek, müziğin en kalitesini yapmamıza sağlamaktadır. (Kul, 1995 )
Ses ve sesin yapısını bilmek, bilgisayarlarda müzik yapma programlarının kullanımını kolaylaştırır. Doğada titreşen her şey havayı iterek kulak zarımıza ulaşır ve titretir. Bizde sesi duymuş oluruz. Havayı titreten her şey sestir. Burada hava, sesin kulağımıza iletilmesini sağlayan bir iletkendir. Bu iletken sıvı veya katı bir cisim de olabilir. Ayrıca ses, kulaktan sinirsel etkileme yoluyla beyne ulaşıp oluşan etkileme olayıdır. (Yener, 1983)
Sesin ne olduğunu anlayabilmek için sesin özelliklerini bilmek gerekir. Sesin denge şekli, frekansı genliği, envelope'u, harmonikleri olarak özetlenebilir. "Sesin dalga şekli" sesin karakterini belirler. Örneğin flüt, piyano, klâsik gitarın temel dalga şekli sinüs eğrisi biçimindedir.
Sesin frekansı : Sesin dalga şeklinin saniyedeki tekrarıdır. Birimi : HERTZ (Hz)'dir.
Sesin genliği : Sesin kulağa farklı şekillerde ulaşmasıdır. Birimi Decibel (dB) dir.
Sesin envelope'u: Sesin zaman içinde ses seviyesinin değişiminin grafiğidir. Örneğin bir flüt sesi çok kısa veya uzun çalınabilir. Bir piyano sesi ise normalde hep aynı uzunluktadır.
Sesin harmonikleri : Bir sesin temel dalga şeklinde harmonikleri vardır. Bir flüt sesinde temel dalga şeklinden başka o dalga şeklinin harmoniklerinı de duyarız. Flüt sesini tanımlayan da harmoniklerdir.
Sesin ne olduğunu yukarıda anlattıktan sonra bilgisayarla müzik yapmada en iyi ses nasıl sağlanır? Sorusuna bakalım. Başta ses öenekleyicinin kaliteli olması, bütün MIDI ve ses bağlantılarının kurallara uygunluğu, ses örnekleyicinin ve programının hafızaya aktarılma hızı, ses çıkış kaynaklarının kaliteli olması, bilgisayar ve ses ünitelerinin çevre birimlerinden etkilenmesi, bilgisayar kullananın bilgili ve becerikli olmasıyla iyi bir ses elde edilir.
Bilgisayarımızda yukarıda belirtilen gerekli maddeler olmazsa, bilgisayarda yapacağımız müzik kalitesinin düzensiz ve kulak tırmalayıcı bir şekle bürüneceğinden hiç şüphe yoktur. Bu gürültüden ibarettir. Gürültüyü tatsız, rahatsız edici bir ses olayı olarak tanımlarız. (Yener, 1983)
Bilgisayara gerekli donanım ve ses elde edeceğimiz programlar yüklediğimizde, sadece amatörce elde edeceğimiz ses bize yetmeyecek ayrıca bu seslerle oynayarak daha verimli ses elde edebiliriz. Peki bunu nasıl yaparız? İnsan kulağı normalde doğal sesleri ve çevreyle uyumlu sesleri daha iyi algılar. Bu yüzden sesin doğallaşması olayı gündeme gelmektedir.
Yersiz duyulan sesler insanı rahatsız ederken yerinde ve her türlü ayarı yapılmış bir ses saatlerce dinlense dahi rahatsız etmez insanı. Meselâ rüzgarla hışırdayan ağaç yapraklarını düşünün bu tüm ayarları yapılmış bir sestir. Çünkü doğanın bir parçasıdır. Doğaldır, sunî bir ortamda çalışıyoruz, bu su götürmez bir gerçek. Ancak elimizdekilerle öyle işler başarabiliriz ki, çoğu zaman bu sesler gerçeği ile karıştırılabiliriz ki, çoğu zaman bu sesler gerçeği ile karıştırılabilir. Bunu bilgisayarın veya sayısal dünyanın suniliğinden sıyrılmak, yapılan işlerin az da olsa doğallığa yaklaşması için yaparız. Bu aşamada yardımcımız ses efektleridir. Delay kelime anlamı itibariyle gecikme demektir. Bu gecikme bizim istediğimiz parametrelere göre geciktirilmesiyle elde edilen bir tür efekttir. Delay efekti sesin belirli bir zaman sonra ve istenilen efektte tekrarlanmasını sağlar. (Byte, Ocak 97)
Doğada "saf" ses, yani kusursuz sinüs eğrisi oluşturabilecek ses mevcut değil. Bazı müzik enstrümanlarının sesleri, periyodik olmaya yaklaşabilse bile bu zenginliklerini ikincil frekanslara borçlular yani harmoniklere. Bir sesin yada tınının gücü titreşen kaynağın açıklığına göre değişir. Titreşmeyi sağlayan gücün büyüklüğü (amplitüdü) etkiler, ses şiddetli yada hafif olur. (Yener, 1983)     Bunlar temel sese algılanabilir yüksekliği sağlayabilirler. Bu harmonikler temel sesin sayısız frekaslarına sahip olma gibi bir ayrıcalığa sahip oldukları için, her ses bunların farklı frekansta olanlarının üst üste çalışmasından oluşuyor. Ve ses ortaya çıkıyor.
   Yukarıda verilen genel bilgiler doğrultusunda bir sesin bilgisayarda nasıl temsil edileceğine gelelim. Birinci olarak örnekleme (sampling). Bilgisayar ortamında ses, bantlı kaydedicilerde alışılageldiği gibi sürekli sinyaller halinde değil, tanımlanmış zaman aralıklarında ölçülebilen değerler halinde temsil edilir. En kısa tanımıyla ses, seçilmiş bir frekans için değeri sürekli ölçülerek örneklenir. Örnekleme frekansı ne kadar yüksekse, sayısal eğrimizde o ölçüde orijinal sese yakın olur. İkinci aşama, sesin amplitüdünün ya da şiddetinin sayısallaştırılması sorunu. Bir analogdan, sayısala ses çevirici devresi ile örneklemenin çözünürlüğü olarak adlandırılır.
   Verilen bilgiler doğrultusunda ses konusunda bilgi sahibi olduk ve sesi tanıttık ama bunun kalıcı olması için depolanması da gereklidir. Bir saatlik müzik kaydetmek için 600 MB sabit disk alanına ihtiyaç duyulmaktadır. Böyle bir durumda yapılacak şey çok yoğun yedekleme birimlerini kullanmaktır. Peki bilgisayar sesi bize nasıl dinletiyor. Kaydedilmiş örnekleme dosyaları bir D/A (sayısaldan analoğa) çeviricisi ile ilişkilendirilir. Bu çevirici, özgün sinyalin yaklaşık benzeri bir elektrik sinyali üretir. Bu merdiven basamağı gibi dizili sinyaller bir dizi filtre yardımıyla yumuşatılır ve özgüne yaklaştırılır. Ardından amplifiye edilerek, bilgisayarın audio çıkışına bağlı hoparlöre iletilir.
   PC'ler yalın halde ses üretme kapasitesi olmayan aygıtlardır. Bu işlevi kazanmak için her PC bir ses kartı edinmek zorundadır. Genel olarak ses kartının da temel özellikleri var. Bu temelleri MIDI, sampling ve FM sentezi olarak kabaca ayırabiliriz. ( Byte, Aralık 1996)
   Kayıt denildiğinde ilk akla gelenlerden biri de mikrofondur. Mikrofon bir çeviricidir. Konuşurken ağzımızdan çıkan ses dalgaları konuşma eksenine dik olan bir membranı titretirler. Bir bobin sistemine bağlı olan bu membran, bağlı olduğu sargı kütlesini bir mıknatıs etrafında ileri geri hareket ettirir. Bobin mıknatıs etrafında hareket ettikçe ters bir akım oluşur. Bu akımda mikrofondan gönderilen sinyalleri oluşturur. Kısaca mikrofon ses dalgalarını elektrik dalgalarına dönüştürür. (Byte, Aralık 1996)
   Sayısal (Dijital) kayıt olayı ise şu şekilde gerçekleşir. Bilgisayar sayılardan başka hiç bir şey saklayamaz. Yani bilgisayarda saklanacak her bilginin sayısal olarak ifade edilmesi gerekmektedir. Sonuçta sayısal ortamda kaydedilen aslında sesin kendisi değildir. Onun yerine sesin sayısal olarak ifade edilmiş şeklidir. Sayısal kaydedicilerde analog sinyalleri sayısal hale getiren analog/dijital dönüştürücüler bulunur. Her saniye için belirli bir frekansta tanımlanan ses , sayısal değerlere çevirilir. Ve sayılar bilgisayar tarafından depo edilir. Bundan sonraki olay bir play tuşuna basılarak kaydın dinlenmesidir. Bu seferde tüm bu olaylar tersten yapılır. Sayılar önce dijital/analog dönüştürücüye gönderilir. Sayısal değerler analog hale geçer ve bundan sonrası sesi dinlemek kalır. (Byte, Aralık 1996)
   Bilgisayar teknolojisiyle müziğe giriş 1960'lara kadar uzanır. Özellikle sesin sayısallaştırılması uzun yıllardır yapılabilmektedir. Ses oldukça az bilgi içerdiğinden programlandığı taktirde, en ilkel bilgisayarlarda bile sesler çıkarabilmektedir. Önceleri orkestra denetlemesinde kullanılan bilgisayar, daha sonra müzik ve ses teknolojisinde büyük çığırlar açtı.
   Bilgisayarda müzik yapılışı ilk defa 1968'de Fransa'da kullanılan molodrom (aynı sesi peşi sıra elde edebilmek için bir komenden ses alıp banta kaydediliyor. Ve her bant çalıştırıldığında ses sürekli olarak elde ediliyor. Bu melodromun ilk şekli) Bir süre sonra komenlerin işsiz kalacağı düşüncesiyle yasaklanıyor. (PC Magazine, Mayıs 1994)
   Müzikte bilgisayar, müzik üreten yani; sesleri belli bir uyuma sahip olacak şekilde dizebilen ve dizdikleri çağın normlarına uyan ya da uymayan her insanın gereksinim duyduğu bazen yardımcı, bazen danışman , bazen de müzisyendir. Bilgisayar, müzisyenin müzikal kişiliğine hiç bir olumsuz etkide bulunmaksızın; çabucak deneyip görebilme açısından nota yazma, hatasız çalma gibi rutin ve zaman alıcı işlerini en aza indirgeyen ve müzikal performansla ilgili yaratıcılığını geliştirmesine olanak sağlayan sadık bir dosttur.
   Bilgisayarda müzik yapmanın getirdiği avantajlar yanında bazı müzisyenler böylesi bir akıma soğuk bakmaktadırlar. Fikret Kızılok bir dönem kendi ifadesiyle müzik yapma gafletinde bulunmuş. "Ama bunu herkes yaptı" diyor. Türkiye 18 yıldır bilgisayarla müzik yapıyor.
   Batı ülkelerinde bu olay bitmek üzere. Fikret Kızılok'a göre bilgisayarla yapılan müziğin içinde hayat olmadığı, gerçek bir ses olmadığı anlaşılmaya başlandı diyor. Kızılok, Türkiye'de yapılan müziğin zanaatkarlık olduğunu söylüyor. Zanaatkarlık kolay olan. İş seri olmasa da üretim fazla. Artık müzik üretiminde sanatsal kaygının olduğunu söylemek kolay değil. "Müzik artık fabrikasyon üretimi haline geldi" diyor. Ama hissetmenin, yok olduğu Türkiye'de bu müzik istem sonucu ortaya çıktı.
   Yeni Türkü grubu çalışmalarında bilgisayarı kullanmayan diğer müzisyenler. Kullanmamaları bilgisayarın müzik üretiminde sağladığı kolaylığı yadsıdıklarından değil, "Ama müzik; bir enstrüman çalarken insanın yaptığı hatalar ile güzelleşir. Bunun aksine bilgisayar asla hata yapmaz. Bilgisayarla müzik ruhsuz ve akıcı olmayan bir nitelik kazanıyor ne yazık ki" diyorlar. (PC Magazine, Mayıs 1994)
   Bilgisayarla müzik yapan müzisyenlerden Ömer Ahumbay " Bizde bilgisayarla müzik yapıyoruz ama biz müziğimizin diğer yapılan müziklerden farklı olduğuna inanıyoruz." Diyor. Ahumbay, "biz kendimizi müzik bilgisi zayıf olarak niteliyoruz. Yani okullu değiliz. Biz ve bizim gibi insanlara büyük kapılar açtı bilgisayar. Çünkü bir tromboncuya çalacağı notaları yazamıyorsan, başka bir çıkış noktası bulmak gerekiyor. Ve bu çıkış belirttiğim gibi biz ve bizim gibiler için bilgisayar oldu. Çünkü bilgisayarla yaptığın müzikte düzeltme limiti sınırsız" diyor. (PC Magazine, Mayıs 1994)
   Bilgisayarla müzik yapmak için şu anda bir çok firmanın ürettiği pek çok "sequencer" programları bulunmaktadır.
   1- CAKEWALK PRO AUDIO : PC'ler için üretilen ve Windows altında çalışan program, Avrupa'da ve özellikle Amerika'daki stüdyolarda oldukça sık kullanılmaktadır. Şu anda en yeni versiyonu "5.0" piyasada satılmaktadır. Fiyatı 535 dolar civarındadır. "Twelve Tene System" adlı bir Amerikan şirketi tarafından üretilmektedir.
   Kullanımı için 8 MB bellek ve 486 veya üzeri işlemcili bir donanıma sahip olmalısınız. Standart "MIDI" interface'leri kullanabilmekte ve kopya edilebilmektedir. Bünyesinde nota basımı ve sampling (Dijital ses düzenleme) fonksiyonları bulunmaktadır. Aynı anda 32 kanal kaydı yapabilmekte ve kullanıcı tarafından defa kere artırılabilecek olan toplam 256 tracki içermektedir. Bu programın, CAKEWALK Pro Audio Deluxe adlı başka değişik program serileri bulunmaktadır. Ayrıca aynı firma tarafından PC'ler için "Personal Composer" adlı program üretilmektedir.
   2- CUBASE 3.0 : Bu program hem PC hem de diğer bilgisayarlar için ilgili versiyonları mevcuttur. Türkiye'de oldukça yaygın kullanılmaktadır. Fiyatı 500 dolardır. Programı "Steimberg" adlı bir şirket üretmektedir. Kullanımı için 8 MB bellek gerekmekte, tüm arabirimleri kullanabilmekte ve kopya edebilmektedir. Bünyesinde nota basımı ve Sampling içermemekte, fakat bu fonksiyonları sadece kullanabilme özelliğine sahip bulunmaktadır. Bünyesinde 256 Track mevcuttur. Cubasis Audio, Cubase Score 3.0 ve Cubase Audio 16 gibi değişik program serileri bulunmaktadır. Aynı firma tarafından "Recycle", "wavelab" ve "Time bandit" adlı programlar üretilmektedir.
   3- LOGIC AUDIO 2.5 : İlgili program dünya piyasalarında son 3 yıldır boy göstermektedir. Amatör kişiler tarafından kullanılan bir programdır. Bunun nedeni bünyesinde her türlü fonksiyonu bulundurmasıdır. PC için sadece tek bir program mevcut olup, genellikle diğer marka bilgisayarlar için ilgili programları mevcuttur. Fiyatı yaklaşık 610$'dır. "Emagic" adlı bir Amerikan şirketi tarafından üretilmektedir. Gene aynı firmanın bu program benzer yapıda "Micrologic V1.6" adlı bir PC Müzik programı bulunmaktadır.
   4- VISION : Oldukça geniş kapsamlı ve fonksiyonel bir programdır. Bünyesinde bulunan HDR dosyaları sayesinde müzik yazımı sırasında oldukça rahat bir kullanımı vardır. Piyasada 3.0 versiyonu kullanılmaktadır. Fiyatı 750$'dır. Özellikle stüdyolarda kullanılmaktadır.
   5- MUSICATOR :Her türlü MIDI interfacelerini kullanabilmektedir. Ve sahne kullanımları için oldukça kullanışlı fonksiyonlar içermektedir. Fiyatı 550$'dır.
   6- FREE STYLE : Yukarıda anlatılanlardan farklı bir özelliği bulunmamaktadır.
   Bu programları genelde profesyonel müzisyenler kullanmakta olup bu programlar kendi içinde oldukça ayrıntılıdırlar. Ancak bunlar kullanıldıkça öğrenilebilir. (PC Magazine, Nisan 1997)
   Bilgisayarlı müziğin geldiği nokta, artık bu çalışmaya yeni bir isim verilmesini gerektiriyor: CAMM (Bilgisayar yardımlı müzik yapımı)! Müzik endüstrisinin bir sanayi kolu olarak gelişmesi 1975-1985 arasında olmuştur.
   Şimdi esas ana noktaya gelecek olursak, bilgisayarda şarkı yazılımı (sequencer) nasıl olur?
   Bilinen bir eserin, müzik programları aracılığı ile bilgisayara kaydedilip tekrar dinlenmesidir. Bu kayıt sırasında kullanılan çeşitli sesler (Davul, Bass gitar gibi ) ya bilgisayarlara takılan kartın içindeki seslerden veya "MIDI" aracılığı ile bilgisayara bağlanacak olan klavye (org, davul veya sound modüllerden) elde edilir. Daha sonra kaydedilen şarkı "MIDI" uzantısı şeklinde kaydedilerek; ya tekrar ya da çağırıldığında dinlenebilir. İstenirse kopya edilir. Veya "GM" logosu bulunan sequencer özelliği içeren bir müzik aletinde çalınabilir. "GM": General MIDI: Dünya müzik enstrümanları dijital iletişim standardıdır. Ayrıca bilgiyi okuyacak bir hafıza ve bir disk driverında olması gerekiyor.
   Bu programlar aracılığı ile isterseniz, yani baştan bir şarkı düzenleyebilir veya bestelenmiş olan bir şarkıyı bilgisayara nota dökümünü yazabilirsiniz ve çıktısını printerdan kağıttan bile alabilirsiniz. Hatta nota bilgisi olmadan, klavye veya orga MIDI bağlantıları ile kendi parçanızı istediğiniz enstrüman sesleriyle çalıp beste ve şarkının müziği yapılabilir. Şarkıyı ve besteyi düzeltme imkânı da var. Bu olaya arranger adı verilmektedir.
   Bir zamanlar çok sıkıntılar çekilerek notalar ellerde yazılırdı. Görüştüğüm bazı müzisyenler işleri gereği bir programa şarkıyı yetiştirmek için büyük bir koşuşturma ve sıkıntı içerisinde elle yazılarak notalar çoğaltılırmış, ama artık böylesi rutin işlerden kurtaran bilgisayar programları sayesinde geniş, yazılı repertuarlar oluşturulmaktadır. Ayrıca bilgisayardaki bu yazılı notayı MIDI arabirimi kullanarak hatasız çaldırabiliriz.
Amaç
   Bu araştırma, bilgisayarda müzik ve ses uygulamalarının nasıl gerçekleştiği, bilgisayarın müzik ve ses alanına ne gibi etkileri olduğunu tespit etmek amacı taşımaktadır.
   Bu araştırmada;
   - Ses nedir?
   - Sesin oluşumu nasıl gerçekleşmiştir?
   - Bilgisayarla müzik nasıl olmaktadır ?
   - Bilgisayarın müzik ve sese etkileri nelerdir?
Gibi sorulara cevap aranmıştır ve bu sorular yukarıda belirtilen amaçlara yöneliktir.
   Önem
   Son yıllarda bilgisayarda müzik ve sesin işlenmesi konusunda yapılan çalışmalar ülkemizde bu alanda hızlı bir gelişmenin olduğunu göstermektedir.
   Yıllardır beklenen bu teknoloji müzisyenlerin çok rutin iş yapmaları gibi zaman alıcı ve can sıkıcı işlemlerini ortadan kaldırmış ve onlara kendi branşlarında yorulmadan daha rahat bir şekilde çalışmalarında olanak sağlamıştır. Nasıl yorulmadan nota yazılır ? Yapılan bestemi hangi müzisyenlere çaldıracağım? Acaba bu işin maliyeti ne olur? Gibi sorulara aranan cevaplar şu an ki bilgisayarda müzik teknolojisinin sayesinde rahatlıkla cevap bulabilmektedir.
   Kütüphanelerimizde böyle hazırlanmış bir çalışmanın olmadığı tespiti üzerine buna ihtiyaç duyulması bu araştırmanın önemini artırmaktadır. Zira bilgisayarda müzik ve ses uygulamaları standardı bu alanda çalışma yapacak olanlara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Sayıltılar
   Bu araştırmada aşağıdaki sayıltılardan hareket edilmiştir:
   1- Tüm müzik piyasasında bilgisayarda müzik ve ses uygulamaları için kullanılan kaynaklar ilk başlayanlar için yetersizdir.
   2- Araştırmada kullanılan veri toplama aracı geçerli ve güvenilirdir.
   3- Araştırmaya katılan uzmanlar alanlarında yeterlidir.
Sınırlılıklar
   Bu araştırma aşağıdaki boyutlarda sınırlıdır:
    Bilgisayarda müzik nasıl yapılır konusuyla ilgili tam anlamıyla açıklayıcı bir kaynak olmaması, bu alandaki çalışma sonuçlarının İngilizce olarak yayınlanmış olması, bu kaynakların fiatının çok yüksek olması ve araştırma süresinin yetersiz olması bu araştırmayı sınırlı kılmıştır.
Tanımlar
Dijital/Analog çevirme : Bilgisayarın hafızasında herhangi bir şekilde depolanmış örnekler sayısal olarak işlenip analog sinyallere çevrilir. Bu sinyallerinde uygun bir cihaza iletilmesiyle hafızadaki temsil edilen sesi duyarız.
MIDI : Müzik enstrümanlarının kendi aralarında veya bilgisayarla iletişim sağlanması amacıyla geliştirilmiş bir standart.
BÖLÜM II
YÖNTEM
   Bu bölümde araştırma da kullanılan araştırma modeli, evren ve örneklem, verilerin toplanması, verilerin çözümlenmesi ve yorumu açıklanmıştır.
Araştırma Modeli
   Bu araştırma Bilgisayarda müzik ve ses uygulamaları ve Bilgisayarda müzik nasıl yapılır gibi konuları içerdiğinden tarama modelinden faydalanılmıştır.
   Böylece araştırılan konunun amaçlar doğrultusunda literatürdeki bilgiler taranıp problem cümlesi doğrultusunda yorumlanmıştır.
Evren ve Örneklem
   Bu araştırmanın evrenini Gazi Üniversitesi kütüphanesi, Bilkent Üniversitesi kütüphanesi, Byte Dergileri, PC Magazine Dergileri ve bu alanda yayınlanmış en kapsamlı kitaplardan biri olan Bilgisayarla Ses ve Müzik Teknolojisi kitabı oluşturmaktadır. Bunun yanında bu konudaki uzmanlardan bilgi alınarak araştırmanın evreni geniş tutulmaya çalışılmıştır.
Verilerin Toplanması İşlenmesi ve Yorumlanması
   Araştırma için gerekli olan kuramsal verilerin işlenmesi ve çözümlenmesinde, bu konuda uzman kişilerin görüşleri esas alınmıştır. Elde edilen veriler amaçlar doğrultusunda, konuların özüne göre işlenmiş elde edilen sonuçlar yine amaçlar doğrultusunda yorumlanıp sunulmuştur.
                    BÖLÜM III
BULGULAR
Bilgisayarla ses frekans tekniği ve müzik programlarının tanımına giriş
   Ses ve sesin yapısını bilmek; bilgisayarda müzik yapmak için kullanılan programların kullanımını kolaylaştırır.
   Doğada titreşen her şey havayı iterek kulak zarımıza ulaşır ve titretir. Biz de sesi duymuş oluruz. Yani havayı titreten her şey sestir. Burada hava, sesin kulağımıza iletilmesini sağlayan bir iletkendir. Bu iletken sıvı veya katı bir cisimde olabilir.
   Ses titreşimlerinin uygun bir ortamda doğuşu hemen yayılmasıyla sonuçlanır. Gergin bir telden oluşan titreşimler tel yöresinde hava zerreciklerinin birbirine dokunuşuna yol açar. Bu gerçeğe göre sesin devinen hava "zerrecik"lerinden yayıldığını kabul etmek gerekir. Titreşim aynı anda tüm hava kitlesinde değil "zerreciklerin" komşularına zaman aralıklarıyla çarpıp tekrar eski durumlarına gelişi sonucu baş gösterir. (Yener, 1983)
   Sesin özelliklerini beş ana grupta toparlayabiliriz.
- Sesin dalga şekli : Sesin dalga şekli (WAVEFORM) sesin karakterini belirler. Flüt, piyano, klasik gitarın temel dalga şekli sinüs eğrisi biçimindedir.
- Sesin frekansı : Sesin dalga şeklinin saniyedeki tekrarıdır. Bir flütte çıkan ayrı ayrı rotadaki her sesin kendine özgü bir frekansı vardır. Birimi HERTZ (Hz) dir.
- Sesin genliği : Ses kulağa farklı şekilde ulaşır. Ses şiddet birimi decibel (dB) dir. Bazı seslerin dB cinsinden değerleri
   - Senfoni orkestrası   75 dB
   - Plak          50 dB
   - FM Radio      40 dB
   - AM Radio      30 dB
   - İnsan sesi      60 dB
Sesin Envelope’u: Bir flüt sesi çok kısa veya uzun çalınabilir. Bir piyano sesi ise normalde hep aynı uzunluktadır. İşte sesin envelope’u sesin zaman içinde ses seviyesinin değişiminin grafiğidir. Temel dalga şekli aynı olan sesleri farklı ses olarak istiyorsak bunun sebebi envelope’larının ayrı ayrı olmasıdır.
Sesin Harmonikleri: Bir sesin temel dalga şeklinde harmonikleri vardır. Bir flüt sesinde temel dalga şeklinden başka o dalga şeklinin harmoniklerini de duyarız. Flüt sesini tanımlayan da bu harmonikleridir. Temel dalga sesleri aynı olan sazları da değişik harmonikleri ile kulağımız algılar. (Yener, 1983)
Bilgisayara Sesin Tanıtılması
Doğada “saf” ses, yani kusursuz sinüs eğrisi oluşturabilecek bir ses mevcut değildir. Bazı müzik enstrümanlarının sesleri, periyodik olmaya yaklaşsa bile, bu zenginlikleri ikincil frekanslara borçlular yani harmoniklere. Bunlar temel sese algılanabilir yüksekliği sağlıyorlar. Bu harmonikler temel sesin sayısız frekanslarına sahip olma gibi bir ayrıcalığa sahip oldukları için, her ses bunların farklı frekansta olmalarının üst üste çalışmasından oluşuyor. Ve ses ortaya çıkıyor.
Tabii bir ses, yalnızca frekans ve amplitüd ile karakterize edilmiyor. Amplütüdün frekansın fonksiyonu olarak değişkenleşmesini de unutmamak gerekir ki, buna spektrum denir. Yani sesin genliği.
Sesin Bilgisayara Alınması Ve Geri Verilmesi Süreci
Bilgisayar ortamında ses, bantlı kaydedicilerde alışılageldiği gibi sürekli sinyaller halinde değil, tanımlanmış zaman aralıklarında ölçülebilen değerler halinde temsil edilir. En kısa tanımıyla ses, seçilmiş bir frekans için, değeri sürekli ölçülerek örneklenebilir. Örnekleme frekansı ne kadar yüksekse, sayısal eğrimiz de o ölçüde orijinal sese yakın olur. Böylece 44.1 KHz. Değerinde bir örnekleme frekansı ile insan kulağının algılayabildiği tüm sesler elde edilebilir. Bu değer ayrıca CD’ler için öngörülen değerdir.
İkinci bir aşama, sesin amplütüdün ya da şiddetinin sayısallaştırılması sonucu bir analogdan, sayısala ses çevirici devresi ile örneklenen sinyalin düzeyi sayısal olarak saptanır. Bu düzeyi temsil eden farklı değerlerin sayısı örneklerin çözünürlüğü olarak adlandırılır.
Yüksek bir çözünürlük için öncelikle yüksek nitelikli bir örnekleme gerekir. Eğer 3 bit kullanılırsa ancak 8 değerimiz olur. Yaygın ve çözünürlük olarak 8 bit (256) değerli, 12 bit (4096) değerli ve 16 bit (65536) değere tercih edilir. (Kul, 1995)
Sesler Nasıl Depolanır
Sesin kalıcı olması ancak kaydedilmesiyle olur. CD kalitesinde 1 saniyelik sesi dikkate alırsak iki yollu (stereo) 44100 örnekleme ve her örnekleme için (16 bit) kodlama hesabıyla 176400 adet okteti yani bir saatlik müzik kaydetmek için 600 MB sabit disk alanına ihtiyaç vardır. Kaydedilmiş örnekleme dosyaları bir D/A (sayısaldan analoğa) çeviricisi ile ilişkilendirilir. Bu çevirici, özgün sinyalin yaklaşık benzeri bir elektrik sinyali üretir. Bu sinyaller bir dizi filtre yardımıyla yumuşatılır ve özgüne yaklaştırır, ardından amplifiye edilerek, bilgisayarın audio çıkışına bağlı hoparlöre iletilir.
Bilgisayarda Ses ve Müzik Terimleri
Ses Sentezi : Sentez birleştirme demek, ama daha çok sesin üretilmesi anlamına gelir. Bu üç yöntemle elde edilir.
FM Sentezi: Frekans modülasyon sentezinde, üreticinin genliği başka bir sinüs eğrisi üretici tarafından belirleniyor ve ortaya çıkan harmonikler daha zengin ve çeşitli bir ses paketi olarak tanıyor. FM sentezi ucuz ve yeterlidir fakat bazen istenilen ses tam elde edilmeyebilir.
Wave Table: Buna dalga tablosu da denilebilir. Bu yöntemde, bir enstrüman sesinin hangi frekans bileşenlerinden oluştuğu incelenir. Ve çalarken bu frekanslarda sinüsler üreterek enstrüman sesi taklit edilip o müzik üretilmeye çalışılır.
Sample (Örnekleme) :Örnekleme yöntemi, önceden örneklenmiş bir sesin tekrar elektrik sinyali ve ses dalgası haline getirilmesi, kasede kaydedilen bir sesin çalınmasından pek farklı olmayıp, örnekleme frekansından farklı bir frekansa geri çağırma yaparak sesin frekansı değiştirilebilir. Örnek olarak “DO” sesini örnekleyip daha hızlı çalarak “RE” sesini elde etmek şeklinde olabilir.
Enstrüman Nedir? : Bu terim ses kartlarında kısaca bir grup ses serisi anlamında kullanılıyor. Bu ses verisinden çeşitli yöntemlerle o sesin başka değerdeki notalarını elde etmek mümkündür. Bu genelde boştaki defaya daha değişik kayda bir zaman aralığına yaymak veya sıkıştırmakla elde edilir. Böylece bir enstrüman değişik notalardan çalınabilir. Bu notalar herhangi bir sırada arka arkaya dizildiğinde bir enstrüman kalıbını oluşturur.
Kanal Nedir? : Bu deyimin sözünü ettiğimiz enstrüman kayıtlarından kaç tanesini aynı anda çalabiliyorsa, ses kartının o kadar kanal vardır. Bu kalıpları bazı işlemciler kullanarak birleştirip tek kanaldan duymak mümkün olsa bile kullanılan kanal sayısı 1’dir. Bu genelde kanal eksikliği hissedildiği zaman başvurulan bir çözümdür. Mesela dört kanal kullanan çözüm modelleri; ses kartı kullanmayan PC’lerde çalınmak istendiğinde CPU bütün gücünü bu dört kanalı birleştirmek için kullanır ve sonuç gerçeğinin yerini tutmaz.
MIDI Nedir? : Midi çok fazla kullanılmaya başlanılan; müzik enstrümanlarının kendi aralarında veya bilgisayarla iletişim sağlanması amacıyla geliştirmiş bir standarttır. PC’ler için tasarlanmış ses kartlarından başlıca iki çeşit midi aracısı kullanılır. UART ve MPU 401.
UART: Sound Blaster veya pno Audio Spectrum serilerinde bulunabilir. UART aracılarında; Midi standardını, kullanacak bir program herşeyi üstlenmek zorundadır. MPU 401 ise Roland’ın PC’ler için geliştirildiği bir midi aracısı, MPU 401’ler aptal ve akıllı olmak üzere iki modda alışır. DOS altında çalışan bir çok program MPU 401’i akıllı modda kullanır. Bunların dışında da midi aracısına rastlamak mümkündür.
Sound Blaster Pro (SBPro) Ses Kartı : Mono olarak 44.1 KHz. Stereo olarak 22 KHz. De 8 bitlik örnekleme yapabiliyor. Sıkıştırma metodu olarak ADPSM’ı kullanıyor. Sadece Macintosh sürücüleriyle uyumlu olan bir CD-ROM aracısı ve birde gelen midi aracısı içeriyor. Ayrıca 2x4 voltluk ses yükselticisi var.
Örnekleme derecesi iyi bir derecede fakat ses üretirken FP sentezleme kullandığından yüksek kalite müzik elde etmek zor. Fakat FM sentezleme ve örnekleme özelliklerinin aynı anda kullanılmasıyla iyi sonuçlar elde etmek mümkün. Bu kart ayrıca program desteği veren bir karttır.
Bilgisayarda Müzik ve Müzik programları yapmak
Bilgisayarla Müzik Yapma : Müzikte bilgisayar, müzik üreten yani; sesleri belli bir uyuma sahip olacak şekilde dizen ve dizdikleri çağın normlarına uyan ya da uymayan her insanın gereksinim duyduğu bazen yardımcı, bazen danışman, bazen de müzisyendir. Bilgisayar, müzisyenin müzikal kişiliğine hiçbir olumsuz etkide bulunmaksızın; çabucak deneyip görebilme açısından nota yazmak, hatasız yazma gibi rutin ve zaman alma işlerini en aza indirgeyen ve müzikal performansla ilgili yaratıcılığını geliştirmesine olanak sağlayan bir dosttur.
Kalıcı belleğinde örneklenmiş sesler bulunan ses modülleri kullanarak müzik eserlerinin doğada çok yakın, hatta en yakın olarak seslendirilmesi sağlanabilir. Bunun için gerekenler Macintosh, bir MIDI denetçisi (midi klavye, midi gitar, midi saksafon v.b.), bir müzik yazılımı ve MIDI arabirimidir. Bunları elde ettikten sonra, çok kanallı bir sayısal müzik kayıt stüdyosuna ve sese modülününde kayıtlı müzik aleti sayısı kadar performansından asla şüphelenmeyeceğiniz bir müzisyene sahipsiniz demektir. Kullanılan yazılıma bağlı olarak bilgisayar kesin ve kusursuzlukla ses verilerini icra edebildiği gibi, gecikme, ölçü dışına taşma ya da bölümsel otonarte gibi; özellikle doğaçlama (İmprovisotion) sırasında görülen yoruma ve müzikal kişiliğe bağlı özellikler aynen geriye alınabilir. Tüm MIDI programları bu özelliğe sahiptir.
Bazı müzik otoritelerinin doğadan uzaklaşma olarak tanımladığı bilgisayar destekli müzikte, “estetik değer yargıları” konusuna gelince; sayısal işaret işleme teknolojisi geliştikçe, örneklenen seslerin kalitesi artmış ve doğal tınılara iyice yaklaşılmıştır. Bu da 48 KHz.’dir.örnekleme kısaca; analog işaretlerin sayısal olarak örneklenmesi işlemi ve kavramıdır. Sesler yaklaşık doğal olarak elde edildikten sonra asıl önemli olan, örneğin bir MIDI tuşlu çalgı kullanarak örneklenmiş saksafon sesini gerçek bir saksafonla seslendiriyormuşçasına çalabilmektedir. Bu da saksafon çalgısını tınılarını iyi tanımak ve yeterince alıştırma yapmakla sağlanabilir. Sonuçta alt yapısı mükemmel ve sıfır hotell ses ve kayıtlar elde edilir. (Bortle, 1987)
Macintosh’u bir kayıt sayısal ses çıktısının kalitesi en gelişmiş analog ses kayıt stüdyolarından daha yüksektir. Pratikte Macintoshla müzik yapmak için gerekenler, daha önce de söz edildiği gibi macintosh, MIDI müzik aleti, midi arabirimi ve mir müzik yazılımıdır. Yazılımın türüne yada kullanıcının amacına göre sistem konfigürasyonu sabit disk yazıcı, MIDI thru box da ses dönüştürücüsü, master kayıtlar için makara ben-çalar, ampli, mixer, ses modülleri akıllı düzenleyici, digital fader, SMPTE/MIDI senkronlayıcı ve ses üretici CD-Çalar, sampler genişletilebilir ve bilgisayarlı müzik stüdyoları kurulabilir.
Bilgisayarlı Müzikte Son Gelişmeler
Bilgisayarlı müziğin geldiği nokta, artık bu gelişmeye yeni bir isim verilmesini gerektiriyor: CAMM (bilgisayar yardımlı müzik yapımı) müzik endüstrisinin bir sanayi kolu olarak gelişmesi 1975-85 arasında olmuştur. İlerleyen her alanda olduğu gibi müzik alanında da yapılan yatırımlar sonucunda çok çeşitli ürünler ve şirketler ortaya çıkmıştır. Bu ürünlerden en önemlisi Digital Recording ya da Hard-disk recording denen analog seslerin sayısal olarak yüksek kapasiteli disklere kaydedilmesine olanak sağlayan teknolojidir. Bu teknolojinin temeli, sayısal kayıt kanallarının analog kayıt kanallarıyla aynı programda manipule edilmesidir. Şimdiye kadar en çok zamanı alan ve bestecileri bezdiren aşama; yapılan analog ses kayıtlarının manuel olarak düzeltilmesi aşamasıdır. Daha açık bir şekilde belirtilirse; bundan böyle icracı parçayı bir kez icra ettikten sonra işi bitmiş olacak! Bundan böyle icracıların icralarını yapacakları mikrofon, bir modül aracılığı ile macintosh-Iixx serisinden bir bilgisayarın içindeki karta bağlanacaktır. Daha sonra sesli olarak en az 1 GB’lık bir sabit diske sayısal ses kaydı yapılabilir. Teknolojinin vardığı nokta budur. ( Lebrecht, 1992)
Macintosh II modeli endüstri standardı olmuştur. Bu sayede Türkiye’de Türk sanat müziği, Türk halk müziği, Türk pop müziği macintoshlarda yapılabilir olmuştur.
Midi Müziğe Giriş
Gerekli konfigürasyon sağlandıktan sonra macintosh’la müzik yapmak için şunlar gereklidir:
-MIDI Müzik aleti ve macintosh kapalıyken, midi arabirimi macintoshun arkasında bulunan seri portlardan birine takılır. Daha sonra arabirimin IN/OUT uçları müzik aletinin OUT/IN çıkışlarına takılır.
-Sistemler açılır. Macintosh’ta ilgili yazılıma girilir.
-Yazılımın içinden ayarlamalar yapılarak macintosh’un midi müzik aletini görüp görmediği kontrol edilir.
-Yazılımın öngördüğü koşullara bağlı olarak karşılıklı kanal ayarlamaları yapılır.
Örneğin; MIDI aletinin 10. Kanalından ses verisi yollandığında macintoshun, verinin 10. Kanaldan geldiğini anlayacak şekilde hazırlanması gerekir.
Bilgisayar’da Nota Bilgisi Olmadan veya Olup, Beste ve Müzik Yapmak
Şarkı Yazılımı (Sequencer) : Bilinen bir eserin, müzik programları aracılığı ile bilgisayara kaydedilip tekrar dinlenmesidir. Bu kayıt sırasında kullanılan çeşitli sesler (davul fonları, bass, gitar, nefesli enstrümanlar v.b.) ya bilgisayara takılan kartın içindeki seslerden veya MIDI aracılığı ile bilgisayara bağlanacak olan klavyeden elde edilir. Daha sonra kaydedilen şarkı, MID uzantısı şeklinde kaydedilerek; ya tekrar ya da çağrıldığında dinlenebilir. İstenirse kopya edilerek başka bir bilgisayara veya 6M logosu bulunan sequencer özelliği içeren bir müzik aletinde de çalınabilir.
Arranger : Bu programlar aracılığı ile istenirse yani baştan bir şarkı düzenlenebilir veya bestelenmiş olan bir şarkıyı, bilgisayarda nota dökümünü yazabilir ve printer’dan çıktı olarak alınabilir. Nota bilgisi olmadan klavye veya midi bağlantıları ile; kendimize ait bir parçayı veya çalacağımız bir ezgiye istenilen melodiyi vererek istediğimiz enstrüman sesini çalıp bir beste veya bir şarkının müziğini yapabiliriz. İstenilirse şarkı ve beste üzerinde gerekli düzenlemeler yapılarak en iyisine ulaşma şansımız vardır. Bu olay da bize bilgisayarda düzenleme desteğimiz arranger özelliğinin ne kadar kolay olduğunu ve zahmetsizce yapıldığını gösteriyor.
Sampler (Örnekleme) :Doğada varolan yani insan kulağının duyabildiği sesleri analogdan digitale çevrilmesi ve kayıt edilmesidir. Bu seslerin nota değişiklikleri şeklinde bir arabirim aracılığı ile her alanda kullanılabilmesidir. Cihazlardaki efekt ve ses kaynakları bu işlevler sayesinde cihazlara yüklenmektedir. Bu yüklenen sesler cihazların kullandıkları teknoloji oranında doğada en yakın net olması gerekmektedir. Genelde 8 bit ile 16 bit veya 32 bit ses örnekleme teknolojisi kullanan cihazlar oranında ses netliği bulunmaktadır. Bu tür aletlerin bit sayısı, MPU (Mıdı Processıng Unit) ROM genişliği ve program özelliğine bağlıdır. Bu da sesin hem kanal sayısını artırır, hem de doğal sese yakın bir müzik elde edilmesini sağlar. Sonuçta kullanılan teknolojinin kalitesi müzik kalitesini getirmektedir.
Nota Basımı : Bilgisayarın markasına ve modeline bağlı olarak kullanılacak programın bünyesinde yer alan bir ünitedir. Bu tür özellikler özel beklentileri olan kişiler tarafından kullanılabileceklerdir. Bir müzik repertuarını tamamen bilgisayara kaydeden bir kişi gerekli olduğunda bundan seçilen şarkının çıktısını nota şeklinde alabilir.
PC’lerde En Çok Kullanılan Programlar
PC’de çalışan programlar, bazıları DOS altında bazıları da Windows altında çalışabilmektedir. PC’lerde çalışan bazı program isimleri: Allegro, Heyetra, Bara and Pipes, Mıdısoft, Finale, Adiosim v.b. programlardır.
Bir piyano sesinden elde edilecek bir değişik ses, bir hüznün veya duygunun ifadesi olarak kullanılabilir. Dünyada şu anda özellikle müzik alanında bu tür kullanım için hizmet veren ses mühendisliği adı altında yeni bir meslek türü doğmuştur. Özellikle beste yapan kişilerin, istedikleri sesi bulma ve şarkıda ses kullanımı konusunda danışmanlık yapmaktadırlar. Bu dal İngiltere’de en popüler meslek olarak bilinmektedir. Bu tür seslerin yazılabilme özelliği şimdiki ünitelerde(ses cihazlarına) konulmuştur. Bu aletlerde büyük oranda bilgisayar donanımına sahip âletlerdir. Şu ana kadar açıklanan bu unsurlar ancak çok kaliteli bir program ve ses kartının içinde bulunmaktadır. Bu konu ile ilgili dünyada ses teknolojisi konusunda çalışan 18 büyük firma olduğu bilinmektedir.
Çağdaş Müzik Stüdyosu
   Sizlere tamamen sayısal kayıt yapmak üzere kurulmuş ve 1993 yılında aktif çalışmaya giren bir profesyonel müzik stüdyosunu tanıtacağız.
   Stüdyoda ilk dikkat çeken unsur, okuma odası(akustik bölüm) ile kontrol odasının görsel iletişimin kamera ve görüntü monitörü ile düzenlenmiş olması. En yeni teknoloji ürünlerinin kullanıldığı bu stüdyoda, birçok cihaz adeta birbiri ile kenetlenmiş bir bütün halinde çalışmakta ve kulağın tüm hassasiyeti ile duyulan sesler kayıttan sonra da aynı kalitede duyulabilmekte. Bu da sayısal kayıt teknolojilerinin ne denli önemli bir yerde olduğunu vurgulamaktadır.
Stüdyoda Bulunulan Cihazlar
   Stüdyo denince akla öncelikle Mixer masası gelir. Bu iş için İngiliz yapımı TAC’in (Total Audio Concepts) Magnum modeli kullanılmaktadır. 72 giriş kanallı bu mixer, 8 kanal teyp çıkışına sahiptir. Üretici firma 1980 yılında sadece audio konsollar üreterek pazara atılmış bir firma olup, başarılı EQ(Equalization) devreleri sayesinde bugünlerde oldukça büyük bir pazar payına sahiptir.
   Stüdyoda gerekli bilgisayar desteğini ise Apple Macintosh vermekte, 8 MB RAM belleğe ve 80 MB sabit diske sahip MAC Ilci, Steinberg’in Cubase Audio modeliyle tam bir “müzik iş-istasyonu” görevi görmektedir. Burada kullanılan sequencer programı ile parçaların müzikal alt yapıları hazırlanmakta ve eğer gerekirse yine 2 kanal sayısal kayıt eklenebilmektedir. Daha ziyade problemli şan kayıtları ve ses efektleri için kullanılmak üzere, bilgisayarın NuBus protunda mevcut olan, Digidesign firmasının 2 kanallı “Sound Tools” sistemi, SCSI portuna bağlanmış 1.2 GB’lık harici disk sürücüsü ile mükemmel bir düzeye getirilmiştir. Bu da istenirse 44.1 KHz.’de(CD kalitesi) iki kanal olarak 1 saatin üzerinde kayıt olanağı demektir.
   Bilgisayar üzerindeki bu sistemin zamansal sıkıştırma, açma, transpoze ve harmonize gibi birçok işlemi aynı anda yürütebilmektedir. Sistemin A/D, D/A çeviricisi yine Digidesign firmasınındır. Aynı sistem zaman zaman Opcode ürünü Studio Vision programı ile de desteklenmekte. Her iki program da birtakım MID’li ses modüllerini kontrol etmektedir.
   Modüllerle bilgisayar arasında yine Opcode firmasının Studio 5” cihazı kullanılmakta. 15 adet Midi giriş ve çıkışı olup dolayısıyla 240 midi kanalından bilgi yollanıp alınabilir. Kanal teybinin senkronizasyonu ve SMPTE işaretinin yazılması ve okunması (MTC ve DTL olarak) bununla sağlanmakta. Bilgisayar üzerindeki Studio 5 programı, sistemin Midi Processor ve Midi Patch Bay görevini başarılı bir şekilde kontrol etmekte, 128 tane stüdyo-modül konfigürasyonunu belleğinde saklamaktadır. Ayrıca sistem ile bilgisayar arasındaki bilgi akışı hızı, standart olan 32 K Baud rate’in 4 katına çıkabilmekte ve bununla birlikte modüller daha rahat sürülebilmektedir.
   Sequencer altyapısının stüdyoya getirdiği yararlar günümüzde artık tartışma bile götürmemektedir. Apple-Macintosh artık bu önemli düğüm noktasındaki yerini başarı ile sürdürmektedir. Ayrıca başka stüdyo, platform ve sistemlerde hazırlanmış disket üzerindeki çalışmalar Macintosh tarafından “sorunsuzca” kullanılabilir.
   Stüdyodaki enstrüman seslerinin üretimini sağlayan cihazları da şöyle bir gözden geçirelim:
   1. EMU Proteuz 1XR sound modül(Advanced PCM 16 partial: 16 çeşit ses)
   2. Roland U220 PCM sound modül (6 partial+1 Drum)
   3. Korg 01R/w sound modül (16 partial)
   4. Ensoniq SQR Plus sound modül (8 partial)
   5. Korg Wavestation A/D sound modül (16 part)
   6. EMU Pro-Cussion Davul ve perküsyon modülü
   7. 2 adet AKAIS-1100 Sampler. Bu modüllerin yanı sıra Master Keyboard ve Synthesizer görevlerini en iyi şekilde yerine getiren, Roland JD 800 ve Kurzweil K2000) sayabiliriz.
   Ses modülleri üzerindeki ses bilgileri ve parametreleri istenirse bilgisayar yollanarak hard diskte saklanabilir ya da bilgisayardaki editör programlarıyla kontrol edilebilir. Bu aynı anda bütün modüllerle yapılabilir. Çünkü sistemlerdeki tüm modüllerin “Midi Out” portları Studio 5’e bağlıdır. Bu arada yine bir Apple ürünü olan “CD 150 CD-ROM Drive” ünitesi gözümüze çarpmakta. Görevi AKAI S1100 için CD üzerinde hazırlanmış bir ses bankalarındaki kaliteli orkestralı enstrüman seslerini yüklemek. Tabii ki, 44,1 ya da 48 Khz. Sampling teknolojisi ile sunulan ses renklerini dinlemeye doyamıyoruz. Ayrıca istenirse AKAI S1100’le sayısal kayıt da yapılabilmekte. Bu sayısal sesleri arşivlemekte kullanılan en ekonomik çözümlerden birisi de removable sabit diskidir.
   Bize kanal teybi, stüdyonun en önemli bölümü. AKAI teknolojisinin en yeni ürünlerinden biri olan A.DAM DR 1200 Ext modeli; dönel kafa kullanan ve DAT prensibine benzer şekilde çalışıp, 32-44-48 Khz. Sampling oranıyla kayıt yapan 12 kanallı bir kayıt makinası. Band olarak video recorderlarla kullanılan Hi-8 kullanılmakta. Sistemde 13. Bir AUX kanalı da mevcut olup sadece SMPTE işaretinin kaydı için kullanılmaktadır. 44.1 stüdyosunda 2 adet DR1200 senkronize olarak AKAI DL1200 kontrol board’ı ile24 kanal olarak kullanılmakta. Öğrendiğimize göre bilgi olarak sistemin bir adet daha DR1200 ilâvesi ile 36 kanala çıkabildiğini belirtelim. Sistemin aksesuarları ise 2 adet DIF1200 sayısal kanal transfer modülü (AES/EBU) ve 2 adet DM 1200 Volume Unit Meter’dır. Kanal teybin kontrol masası üzerine monte edilmiştir. Bitirilen işin aslı Tascam DA 30 ya da Denon DTR 2000 DAT recorder ile kaydedilmekte (Elbette 44.1 CD standardı ile).
   Stüdyoda kullanılan Effect processor’lar:
   1. Lexicon LXP-1
   2. Lexicon PCM 70
   3.YAMAHA Rev5 sayısal
   4. Korg A1
   5. Lexicon 480 L
   Belirtilen sistemler sese boyut, echo ve derinlik kazandırmakta günümüzün en popüler cihazları. Bu boyutların parametreleri en ince detayları ile kontol edilebilmekte. Bilhassa Lexicon 480L’in kontrol masası üzerindeki kumanda apartı tonmaysterin rahat bir şekilde sisteme hakim olmasını sağlar.
   Sisteme bağlı ses işleyiciler (Sound processor):
   1. 2 adet Drawmer M500 Dynamic processor
   2. 2 adet Symetrix 511 Noise
   Reduction system
   3. 2 adet Focusrite ISA 131
   4. SPL Vitalizer
   Bu ses işleme cihazları ise oldukça karmaşık görevler yerine getirmektedir. ( Kul, 1995)
   Örneğin: seste mevcut dip gürültülerinin bastırıması, düzeylendirilmesi (noise Reduction), sesin üzer,indeki harmoniklerin ayrılması, belirtilmesi ya da filtre edilmesi, sesin tepe seviylerinin kırpılması (Compression), Solist sesindeki nefes seslerinin kaybedilmesi (De-esser) , ses tonlarının ayrıştırılması(Equalizer) gibi işlemlerin tümü bu cihazlar üzerinde yapılmakta. Bu işlemler 2xJBL 4425 ve 2x YAMAHA NS 10M yakın dinleme monitörleri ile izlenmekte.
İleri MIDI Komutları ve Kullanılması
MIDI hattı üzerinde akan işaret ve komutlarından kanal bilgilerine değinmiştik. Yeniden kısaca özetleyecek olursak, bu komut ve işaretler genel olarak ikiye ayrılır:
1. KANAL BİLGİLERİ VE KOMUTLARI
2. SİSTEM BİLGİLERİ VE KOMUTLARI.,
Kanal bilgileri şunlardır:
1. Note Off: Tuşun bırakılması bilgisi
2. Note On: Tuşun basılması bilgisi
3. Poly Pressure: Herbiri tuşa yapılan baskı miktarı
4. Control Change: Volüm ve Pan gibi özel komutlar
5. Program Change: Ses rengi değiştirme
6. Aftertouch: Genel tuş baskı miktarı
7. Pitch Bend: Osc frekansı kayma miktarı
Bu komutlara kanal bilgileri denmesinin nedeni, herbirinin ayrı ayrı MIDI kanalından yollanabilmesidir. Bu sayede kanal bilgileri karışmaz. Bu komutlar yollanırken dikkat edilmesi gereken konu, yollayan cihazın TX yollama kanalı ve komutu değerlendirecek olan cihazın RX alış kanalının aynı olmasıdır. Aksi halde hiçbir kontrol mümkün değildir. Zaten burada amacımız ayrı müzikal icraları aynı kanallardan yollayııp farklı enstürmanlara çaldırmak idi. Bu da demektir ki; aktif bir sequencer cihazına (ki burada bilgisayar kullanılmaktadır.) bağlı olan tüm enstürmanlar, bütün MIDI kanallarını izleyebilme yeteneğine sahiptir. Buna rağmen özel uygulamalarda tek bir MIDI kanalına da ayarlanabilir.
Akla öncelikle şöyle bir soru gelecektir. Acaba bir hat üzerinde aynı MIDI kanalını dinleyen iki cihaz nasıl davranacaktır? Tabi ki; ikisi birden bu yukarıdaki komutların tümünü aynı anda uygulayacaklardır.
Bu yerine göre istenen, yerine göre istenmeyen bir durumdur. İşte bu tip uygulamalar için sisteme özel işaretler (Sys-ex) geliştirilmiş olup yoğun bir şekilde kullanılmaktadır.
IBM Uyumlu (PC’lerde) Ses ve Müzik Tekniği
PC üreticileri de, ses ve müzik açısından diğer bilgisayarlara nazaran bu açığı, kapatabilmek için modüller sayılabilecek bir düzenleme ile ortaya çıkan sistemin dezavantajlarından yararlanarak ses kartı adı verilen SoundBlaster ve MIDI (Arabirim) vb. Özel ses ve müzik kartları takılarak geliştirmişlerdir. Önceleri bir BEEP sesi yani diğer bir adıyla hata ve uyarı sinyali amacıyla ve sadece oyunların seslerini duyma amaçlı olarak sesler kullanılırdı.
özellikleri
Şimdi ise, PC’ler için geliştirilen ses ve müzik kartları sayesinde Sound Blaster, MIDI ve çeşitli PC standartlarına uygun yedek Kitler ve ses kartları takılırlar. Diğer bilgisayar markalarını biraz da olsun geride bırakmayı başarmıştır. Bu ses kartlarının süreç içinde kopyalarının dolayısıyla PC’lerde olan bu eksiklik tamamen ortadan kaldırmıştır. Ortak bir dilin oluşması ise programlama yoluyla çözümlenerek, pek çok farklı sistem istendiğinde bir bütün halinde çalıştırılabilecek hale getirilmiştir.
Ortak bir dilde kasdedilen veri saklanması sırasında kullanılacak standartlarını belirlenerek, dünya çapında uygulanmaya konulmasından başka bir şey değildir.
İlk ses kartı 8 bitten başlayarak 16 bit, 32 bit hatta şu son günlerde 64 bitten bahsedilmektedir.
8-16 bitlik ses kartı 6 ile 44.1 KHz. Arasında mono ve stereo ses özelliklerine sahip ve ses kalitesini artırmak amacıyla 3-22 KHz. Arasında dijital filtre de bulunmaktadır. 8 bitlik kart 22.05 stereo ses verirken, 44.1 KHz.’de ise mono ses verebilmektedir. Oysa 16 bitlik ses kartı 44.1KHz’e kadar bile örnekleme yaparak ses verebilmektedir. Ayrıca bu özellikleri artırıcı ve kaliteli ses alabilmek için profesyonel amaçlı PC programları vardır. Bu programlarla sonsuz sayıda kanal üreterek bir stüdyo ses (bu ayrıca, hafıza MPU ve bit sayısına bağlı) kanalı elde edebiliriz. Ayrıca bu melodi ve sesle üzerinde ilave ve değişiklikler yapmak ve parçaları yeniden düzenleyebiliriz. Hata beste ve söz yazarlığı yapmak bile mümkün kılmaktadır. PC’de çalışan programlar, bazıları DOS işletim sistemi altında, bazıları da Windows 3.1 altında bile çalışmaktadırlar. Ve 386 Sx, ALLEGRO(Audio blaster ile Dos altında) CUBASE (Windows ve Sistem 7) altıda çalışabilmektedirler. PC’lerde çalışan programlar; Allegro, Voyetra(DOS), Bars and Pipes (Windows), Mıdısoft (DOS), Finale(Windows), Adiosim (DOS sistemi altında çalışmaktadır.) v.b. program çeşitleridir.
Ayrıca bu kartların ortak özellikleri, FM Sıntisayzer (Sıntisayzer: ses üretici) Chip ile 20 sese sahip olmaları MIDI veya benzeri bir kart ile 100’den fazla enstrüman, davul, saksafon, ud, gitar, flüt v.b. çok ses efektleri üretilebiliyor.
Ayrıca, 20 ns. Erişim zamanlı ekran bellekleri yeni yapılmaya başlandı. Windows 3.1 ile gerçek çok işlemlik, PC kullanıcıları için, Mac’çileri katetmiyoruz elbet! İşin doğrusu, onlar ilk modellerini de çok işlemliği kullanımışlardı.
CD ROM’ların geleceği parlak gibi gözüküyor artık. Minimum 680 Mbyte bellekleri şimdiden IBM tarafından iki katına çıkarılmış durumda.
Microsoft OLE (Object Linking ve Embedding) yapısı ile belgelere ses kattığından beri, ses kartları uygulamaları aldı başını yürüdü. Microsoft’un MPC (Multimedya PC) için belirlediği gereksinimler, transfer hızı 150 kb/sn. Olan bir CD-ROM asgari 386Sx, 8 bitlik bir ses kartı ve bitlik bir VGA kartı.
Şimdinin sistem gereksinimleri hayli iddialı: minimum 4 Mbyte RAM, 16 bitlik ses kartı fena olmaz. 486’dan aşağı kurtaramazsanız canınız sıkılır, asgari 170 MB, tercihan 230 MB(tabii fazlası neden olmasın!) sbit sürücü, 300 Kb/sn transfer hızı olan bir CD-ROM, Milyonlarca rengi destekleyen, hızlandırıcılı bir ekran kartı gerekmektedir.

    IBM Uyumlu PC’lerde Ses ve Müzik İçin Gerekli Donanım
Genel olarak bir PC’de kaliteli ve çok sesli hatta doğal bir ses almak için çok çeşitli ses kartlarına ihtiyaç vardır. Bu bölümde biraz program ve ses kartlarından söz edilecek.
Sizler için incelediğimiz, Up-Grade Kit’lerden, birçok ses kartları ve programdan söz edeceğiz. Piyasada söz sahibi olan bu ürünlerin özellikle MPC ve MPC/2 standart olarak kabul edilen ve uyumluları üretilen ürünler arasında yer alıyor. Bunlar Creative Labs’ın sound Blaster CD 16 ve media Vision’ın Fusion Double CD 16. Mulitmedya konusundaki çalışmalar bakımından kullanıcı yararına rekabette olan bu iki firma ürünleir ile standartları ve ürün kalitelerini oldukça yüksek sınırlara taşıyor.
Bir PC’yi MPC yapmanın en iyi yolu bir Up-grade kit satın alıp onu PC’nizin üzerine monte etmek. Montaj işlemi artık çok basit. Ancak, bu işten anlamıyorsanız PC’nize ya da yeni aldığınız donanımınıza zarar verebilirsiniz. Bunun için bırakın montajı sizin için yapsınlar. PC’niz sizin için tam bir arkadaş (bilgisayar başındaki yalnızlara duyrulur.) bilgisayar karşısında oldukça fazla zaman geçirenler için bu durum sıkıntı yerine tam bir eğlence halini alacaktır. PC’nizin konuştuğunu, şarkı söylediğini ve film oynattığını gördükçe büyük bir keyif alacağınıza şüphe yok. Doğrusunu isterseniz bunları izleme yeniliği benim için hala oldukça ilginç ve zevkli.
MPC’ye genişlemek isteğinizde oldukça ileri standartta ürün tercih etmeniz yararınıza olur. Çünkü her gelişme sonrasında eski donanımınızı çöpe atmak gibi bir sorunla karşıkarşıya kalabilirsiniz. Bu nedenle up-grade kit almadan piyasayı araştırmak gerekiyor. Bu konu için de belirttiğimiz gibi Sound Blaster CD 16 ve Fusion Double CD 16 gibi önemli iki kartı incelemiş olduk. Bunların her ikiside MPC/2 standartlarına uygun olarak geliştirilmiştir.

UP-GRADE KİT’ler İçinde Yeralan Donanımlar
Fusion Double 16, oldukça heyecanlandırıcı bir yapıda Pro AudioSpectrum 16 bitlik ses kartını temel alan etkileyici bir ses donanımı pro AudioSpectrum 44 KHz.’e kadar stereo sesi kaydedip çalabiliyor. Bu bir müzik setindeki hi-fi compact disc player ile aynı kalite ses anlamına geliyor. Bu yüksek kapasitedeki ses özellikleri ile kaydedip örnekleyeceğimiz sesler kalite açısından son noktada olacaktır. Fakat bu durum harddiskinizin “disk doldu” yada “diskte yer kalmadı” mesajlar ekrandan alabilirsiniz. Çünkü her 6 sn.lik ses kaydı, harddiskinizde yaklaşık olarak 1 MB’lık yer kaplamaktadır. Ayrıca bu noktada pro AudioSpectrum OPL-MIDI örnekleyici entegresiyle kullanıma hazır 20 sesi bize sunuyor. Ses kartı genel olarak ADLib ve SoundBlaster ile tam olarak uyumlu üretilmiş.
Creative Labs’ın Sound Blaster CD 16 up-grade kiti, sound blaster 16 ses kartı çerçevesinde kurulmuş durumda. Bu nedenli bu kitte yer alan ses kartı OPL 3 MIDI entegresine 20 hazır sese 44 KHz. Stereo ses özelliğine 16 bitlik ses örnekleme imkanlarına sahip. Ayrıca sound blaster 16 doğal olarak kendinden önceki tüm versiyonları ile uyumlu olarak çalışıyor. Sound blasterin farklı olduğu bir nokta, kendisi ile birlikte kullanılabilecek şekilde geliştirilen Wave Blaster kartı size MIDI ses imkanınızı 150 sese çıkarmanızı sağlıyor. Bununla tam profesyonel MIDI çıkışına sahip olmanız mümkün.
Her iki kart da CD-Rom sürücüsü kontrolu için bir arabirime sahip. Media Vision gubu CD-Rom’a erişim için Adaptec’in bir SCSI kontrolüne sahip. Creative Labs ise, özel bir arabirim kullanıyor. Böylece genişleme konusunda SCSI kadar esnek değil ve genişleme ufuklarınızı sınırlıyor. Yeni geliştirdikleri ses kartı SCSI kontrola sahip ve bu kart up-grade kit ile birlikte yeni gelmeye başladı.
İki kit’te çalışmaya hazır halde CD-Rom sürücülerle birlikte geliyor. Media Vision tereddütsüz şekilde seçtiği NEC55J sürücüsünü kullanıyor. Sürücü, 350 ms.lik erişim ve çift hızı 300 kb/sn.’lik veri transfer hızına sahip. Creative ise, yeni aynı özelliklere sahip bir Panasonic sürüc