ASP.NET ile Gelen Yenilikler
DaHa Az Kod kafadan soylenebilecek tek cumle budur asp.net icin heleki developer kitleri sayesinde bazi seyleri yapabilmek icin bir kac tiklamayla isinizi halledebilirsiniz. Satir sayisinda %40 ile %70 arasinda azalma olur. onceden HTML ve script kullanarak yapabildigimiz islerin bircogunu artik sadece bir sunucu kontrolu koyarak yapabiliriz. ornegin ASPde bir metin kutusunun kullanici tarafindan bos birakilmamasi ve sadece belirli araliktaki sayisal verilerin girilmesi gerektigi bir durumda bir script yazarak o metin kutusunun icine bir seyler yazilmis mi yazilmissa belirli kosullari saglayip saglamadigini kontrol ederdik. Oysa simdi ayni isi sadece bir RequiredFieldValidator kontrolu koyarak yapabiliriz. Bir Calendar kontrolu yaratarak ekrana cok hos bir takvim koyabiliriz. ASP.NET, kullanicinin durumunu otomatik olarak tutar ve boylece ASPdeki gibi bir kullanici sayfayi yenilediginde kullanicinin durumunu tutmak icin script yazmak zorunda kalmayiz.
Uygulama ve Sunumun Ayrilmasi
ASP sayfalari kolay ve cabuktu fakat HTML ve onu gelistiren sunucu tarafli mantik birbirine karisiyordu. ornegin:
<H2><%= <font size=3>� & adisoyadi & </font>� %></H2>
<%=� ve %>� seklindeki sunucu tarafli mantik ile HTML kodlari ici ice gectigi icin bu tur bir kodu degistirmek, hatalarini ayiklamak ve devamliligini saglamak zordur.
ASP.NET ile sunucu tarafli Web Form ve Web servisi gelistirdigimizde icerik ve kod birbirinden tamamen ayrilir ve farkli dosyalarda olabilir.
Derlenmis Kod
ASP sayfalari yorumlanarak calistiriliyordu fakat ASP.NET sayfalari yorumlanmaz, derlenir. Bir ASP.NET sayfasi ilk kez calistirildiginda bir .NET sinifi icine derlenir. Bu sinif on bellekte depolanir ve sayfaya yapilacak olan sonraki isteklerde on bellekten kullanilir. ASP.NET sayfasinda bir degisiklik yapildiginda bu degisiklik fark edilir ve ilk istekte tekrar derlenir ve on bellege kaydedilir. Sayfa, her istek icin yorumlanmak zorunda kalmadigindan performansta buyuk bir artisa neden olur.
Degisebilen Mimari
ASP de sunulan imkanlari programci begenmese de aynen kullanmak zorundaydi. ASP.NET bu sorunun ustesinden gelir ve kullanicisina cesitli imkanlar sunar. ornegin oturum durumuna ait ASP.NETin sagladigi ozellikleri begenmiyorsaniz silebilir ve kendi gelistirdiginiz bir uygulamayi kullanabilirsiniz veya eksik buluyorsaniz ASP.NETin sundugu imkanlari inherit edip yeni ozellikler katabilirsiniz. ASP.NET tamamen aciktir ve kullanici kendisine uygun olacak sekilde degistirebilir.
Bilesen Kullanimi
ASPde cogu zaman kendi yazdigimiz scriptler yetmiyordu ve uygulamalarimiza disaridan bilesenler eklememiz gerekiyordu. Bu hazir kodlari kullanabilmemiz icin de ekstra bir efor sarf etmemiz gerekiyordu. oncelikle bu bilesenlerin sisteme kaydinin yapilmasi gerekiyordu ve daha sonra bu bilesenlerin daha yeni surumlerini kullanmak istedigimizde IISi durdurup guncellemeyi yapip tekrar baslatmamiz gerekiyordu. Bir Web sunucusu icin bu hic istenilmeyecek bir durumdur. Bir bilesenin konfigurasyonu da tam bir dertti. ASP.NET ile kayit, versiyon ve konfigurasyon sorunlarinin cogu ortadan kalkti. ASP.NET , ASP gibi sadece COM objelerinin sundugu arayuzu kullanmaz. ASP.NET sayfalari COM objeleri ile eskisine gore daha uyumlu calisirlar. Bir COM dllinin yeni bir versiyonunu yuklediginizde xcopy ile ASP.NET, dosyalarin guncellendigi hakkinda uyarilir. Eski versiyona olan isteklerin cevaplanmasi bitene kadar yeni versiyon yuklenir ve bundan sonraki istekler yeni versiyona gore yapilir. onceden cok karmasik bir yapida IIS Metabasei icinde saklanan konfigurasyon bilgileri artik XML formatinda saklandigi icin insanlar tarafindan okunup anlasilmasi daha kolay bir hale geldi.
Her Kullanicida calisir
ASPnin istemde bulunan her tur Web tarayicisinda calistigi soylenirdi fakat Internet Explorer, Netscape ve diger tarayicilarin her birinin degisik versiyonlari icin bunun garantisini vermek zordu cunku, ASP sayfalari HTML kodu uretir ve degisik tarayicilar bu kodlari farkli yorumlarlar. ASP.NETde sunucu tarafinda calisan bircok bilesen vardir ve bunlar istemde bulunan Web tarayicisini tanirlar ve onun anlayacagi sekilde cikti uretirler. Hatta Mobil Internet Toolkiti kullanirsaniz istemde bulunan her tur cihaza gore cikti uretebilirsiniz.
istemci Durumunun idaresi
ASPnin istemci durumunun idaresi icin sagladigi problemli ve yetersiz imkanlari yerini cok daha fazla kullaniciyi destekleyen, daha performansli ve muli-threaded imkanlara birakiyor. ornegin bir kullanicinin durumunu SQL Server veritabanina kaydedebilmek gibi.
ASP ile Tam Uyum
Eskiden yazdiginiz ASP kodlarini degistirmeden kullanmak zorundaysaniz hic sorun degil, ASP.NET buna izin veriyor. ASP.NET, kullanicilarina cok yumusak bir gecis imkani taniyor.
Kullanici Verimliligindeki Artis
ASP.NET tamamen kullanicinin verimliligini arttiracak sekilde dizayn edilmistir. Dinamik Web sitelerini hazirlamak artik cok daha az zaman aliyor cunku ASP.NET bir cok isi kendisi otomatik olarak yapiyor. Karmasik bir cok isi sadece surukleyip birakarak yapabiliyoruz veya bir Web servisine referans tanimlayip o Web servisinin sundugu tum imkanlardan yararlanabiliyoruz.
Konfigurasyon ve Mimari
ASP.NET ile konfigurasyon ve mimari cok daha guclu bir hale getirilirken ayni zamanda cok da basitlestirilmistir. Þimdi, bu konuda yapilan degisikliklerin neler olduguna bakalim.
Konfigurasyon Dosyalari
Konfigurasyon dosyalari XML formatinda oldugu icin kullanicilar tarafindan okunup degistirilebilmesi cok basit hale gelmistir. Bu dosyalarin yapilari ve icerikleri hakkinda bilmemiz gereken bazi onemli noktalar vardir.
En ust seviyedeki konfigurasyon dosyasi machine.config� dosyasidir ve <winnt>\Microsoft.NET\Framework\<version> klasoru icinde yer alir. Bir makinede calisan tum uygulamalar bu dosyadan etkilenirler. Diger konfigurasyon dosyalari ise web.config� dosyasi adini tasirlar ve bu dosyalar her uygulamaya ait klasor icinde bulunurlar.
Konfigurasyon dosyalarinin icerdikleri kayitlar konfigurasyon dosyasinin cesidine gore degisir. Tum makine icin gecerli olan kayitlar sadece machine.config� dosyasi icinde bulunur. ornegin <processmodel>. Sadece uygulama seviyesinde gecerli olan kayitlar ise hem <machine.config> hem de <web.config> dosyalari icinde bulunabilirler. ornegin <sessionstate> gibi kayitlar. Bu kayitlar sadece uygulama seviyesinde gecerli olduklari icin daha alt seviyelere etkileri olmaz, sadece o uygulamaya ait klasor ve bu klasorun altindaki klasorler icin gecerlidir. Bir uygulamaya ait klasorun alt klasorleri icin de konfigurasyon dosyalari yaratilabilir. <security> guvenlik kaydi gibi kayitlar her iki tur konfigurasyon dosyasinda da bulunabilir cunku bu tur bilgiler dosya ve klasor seviyesinde etkilidirler. Bir konfigurasyon dosyasinin iceriginin nasil olabilecegine dair bir ornek asagida verilmistir:
<configuration>
<configsections>
</configsections>
<httpmodules>
</httpmodules>
<httphandlers>
</httphandlers>
<sessionstate>
<!â€â€oturum durumuna ait alt elemanlar-->
</sessionstate>
</configuration>
Asagida konfigurasyon dosyalarinda kullanilabilecek ayarlar kisaca aciklanmistir:
· <appsettings> : Data Source Name gibi uygulama bilgilerini tanimlar.
· <compilation> : ASP.NET icin tum derleme ayarlarini tutar.
· <browsercaps> : Bir Web tarayicisinin yeteneklerini ayarlamada kullanilir.
· <configuration> : Tum konfigurasyon ayarlarini tutan konfigurasyon bolumudur.
· <customerrors> : Kullanicinin kendisine ait olan hata mesajlarini tanimlar.
· <configsections> : Her config bolumu ile ilgili tutucularin bir listesi.
· <globalization> : Bir uygulama icin global anlamda gecerli olan ayarlari duzenlemede kullanilir.
· <location> : Bir klasor veya dosya gibi belirli bir yere ayarlari gonderir.
· <httpmodules> : HTTP modulleri ekleyip siler ve bu modullerin icerigini temizler.
· <security> : Tum guvenlik ayarlarini tanimlar.
· <processmodel> : IIS icin islem modeli ayarlarini tutar.
· <trace> : ASP.NETteki trace servisini ayarlar.
· <sessionstate> : Port numarasi, cerez bilgileri (cookies) ve zaman siniri gibi oturum durumunu ilgilendiren bilgileri ayarlamada kullanilir.
· <webcontrols> : Kontrollerin kullanicidaki yerlerini tanimlar.
· <webservices> : Web servisi ayarlarini kontrol eder.
Konfigurasyon dosyalari XML dokumanlari olduklari icin bu dosyalari kullanirken iyi duzenlenmis XML dokumanlari icin gecerli olan kurallara uymak gerekir. Konfigurasyon dosyalari hiyerarsik bir yapiya sahiptir.
HTTP Runtime
HTTP Runtime (calisma zamani) ASP.NETin uzerine kuruldugu, mesajlasmayi saglayan bir arac, bir motordur. Http Runtime, Http istemlerinin ve bu istemelere verilen yanitlarin islenmesini saglayan alt yapidir.
Http istemlerinden ve yanitlarindan bahsedebilmemiz icin oncelikle bir bilgisayar uzerine kurulu bir hosta gereksinimimiz vardir. Bu genellikle Internet Information Serverdir. IIS, Http istemleri icin 80 numarali portu, Https istemleri icin ise 443 numarali portu dinler. Bir .aspx sayfasi icin gelen bir istek bir ISAPI dlli olan XSPISAPI.dll tarafindan engellenir. Bu DLL, ASP.NET calisan islemi olan XSPWP.exeyi devreye sokar. Bu andan sonra yapilacak isleri bu uygulama duzenler.
HTTP Runtimein Yapisi
Hostun Internet Information Server olmasi sart degildir, 80 numarali portu dinleyen baska bir uygulama da olabilir. ornegin ucuncu parti bir Web sunucusu veya kendi yazdiginiz, ayni isi goren bir uygulama veya simule edilmis Web isteklerini yanitlayan bir uygulama da olabilir.
HTTP Handler(tutucu)
Http Handler, mevcut sistemlerde kullanilmakta olan ISAPIlere karsilik gelmektedir. Webden gelen bir istegin islenmesindeki son duraktir. istekte bulunulan sayfanin uzantisina gore ilgili tutucu o istek icin ayrilir. Bir .aspx sayfasina gelen istekle ilgilenebilecek bircok tutucu olabilir fakat bunlardan sadece bir tanesi kullanilir. Tutucular, Http modullerinin calismalari bittikten sonra calismaya baslarlar. Web.config dosyasinin icerdigi konfigurasyon ayarlarina gore bir istekle ilgilenecek olan tutucu belirlenir.
Http Module(modul)
Http modullerinin mevcut sistemlerdeki karsiligi ISAPI filtreleridir. Bu moduller, her Web istemiyle birlikte calistirilmasi istenen kodlari iceren siniflardir. ornegin, on bellege yukleme ve kullanici durumunun denetlenebilmesi gibi. Webden gelen her ASP.NET istegi icin calistirilacak modullerin listesini gorebilmek icin machine.config dosyasinin <httpmodules> bolumune bakabilirsiniz.
Global.asax (uygulama konfigurasyon dosyasi)
Globla.asax dosyalari bir uygulama kapsaminda gecerli olan kodun yazilabilecegi yerlerdir. Bu dosyalar uygulamanin kok dizini icinde yer almalidirlar. Global.asax dosyalari bircok yararli olay icin tutucu (handler) icerebilirler. Bu uygulamalarin bazilari asagida verilmistir:
· Application_BeginRequest
· Application_AuthenticateRequest
· Application_AuthorizeRequest
· Application_ResolveRequestCache
· Application_AquireRequestState
· Application_PreRequestHandlerExecute
· Application_PostRequestHandlerExecute
· Application_ReleaseRequestState
· Application_UpdateRequestCache
· Application_EndRequest
· Session_OnStart
· Session_OnEnd
ASP.NET, bu olaylarin senkronizasyonuna ve kullanicilarin kendi tutucularini eklemelerine izin verir. Bu durum cok daha guclu ve esnek uygulamalarin gelistirilmesine olanak saglar. Asagida ornek bir global.asax dosyasi icerigi verilmistir:
using System;
using System.Collections;
using System.ComponentModel;
using System.Web;
using System.Web.SessionState;
namespace WebApplication4 {
public class Global : System.Web.HttpApplication
{
protected void Application_Start(Object sender, EventArgs e)
{
//uygulama basladiginda calistirilmasi istenen kod
}
protected void Session_Start(Object sender, EventArgs e)
{
//oturumun basladigi an calistirilmasi istenen kod
}
protected void Application_BeginRequest(Object sender, EventArgs e)
{
//uygulamaya bir istekde bulunuldugunda calistirilmasi istenen kod
}
protected void Application_EndRequest(Object sender, EventArgs e)
{
//istegin sonlandirildiginda calisrilmasi istenen kod
}
protected void Session_End(Object sender, EventArgs e)
{
//oturum sonlandirildiginda calistirilmasi istenen kod
}
protected void Application_End(Object sender, EventArgs e)
{
//uygulamanin bitiminde calistirilmasi istenen kod
}
}
}
